مىسازد ؛ خداوند آن را در چهره و زبانش ظاهر مىسازد . چنان كه پيامبر ( ص ) فرمود : هيچ كس چيزى را پنهان نمىكند ، مگر اين كه خداوند آن را در زبان و چهره‌اش آشكار مىسازد . » و اين معناى فَلَعَرَفْتَهُمْ بِسِيماهُمْ مىباشد . و گفته شده است : « اگر كسى بر گناه يا طاعتى باشد و آن را در وراى هفتاد در بسته پنهان سازد ، باز مردم در چهره ، حركات ، سكنات و شهادت ملكات آن ، دربارهء آن سخن مىگويند . . . . » از ويژگيهاى خاصّ پير و شيخ مربّى در عرف تصوّف آن است كه ، صاحب قدرت تشخيص آنهايى است كه شايستهء درآمدن به طريقت‌اند از آنهايى كه شايستگى ندارند كه اين به خاطر مشاهدهء صفات چهرهء آنها و نمودهايى كه در برابر او از حركتها و سخنان خودنمايى مىكنند و خودشان به آن آگاهى ندارند . ابن عطاى اسكندرى كه به اين مطلب و به مطالب ديگر به طور كلّى اشاره دارد ، مىگويد : « آنچه كه در باطن به وديعت گذاشته شود ، در ظاهر آشكار مىگردد . » ابن عباد نفزى در شرح آن مىگويد : ظاهر آيينهء باطن است ، چنان كه گفته شد خطوط پيشانى بر باطن دلالت دارد و آنچه را كه دلها پنهان مىكنند ، در صورتها اثر آن آشكار مىگردد . و معارف و انوارى كه خداوند در قلب و باطن به وديعت نهاد ، ناچار آثار آن در جوارح نمايان مىگردد و به حضور بنده بر غيبتش دلالت مىكند تا هر كس مىخواهد به مصاحبت و ارتباط با او برود و اغراض و مقاصدى از اين قبيل . پيامبر ( ص ) مىفرمايد : « اگر قلب كسى خاشع گردد ، جوارح او نيز خاشع و فروتن مىگردد . » ابو حفص مىگويد : « زيبايى ادب ظاهر ، نشانه زيبايى ادب باطن است . . . هر كس به قلبش ادّعاى شناخت و محبّت خداوند را بنمايد و ثمرات و آثار آن بر ظاهرش هويدا نباشد و زبان به بيان آن نگشايد و به پيروى فرمانش شتاب نكند و به وجودش شادمان نگردد و هنگام يقين شهودش مژده نگيرد و از آنچه كه وى را از او بازمىدارد ، نگريزد و از وسايلى كه او را دور مىنمايد ، روى نگرداند ، در ادّعايش دروغگوست و هواى نفسش را به عنوان معبود برگزيده است ، و اگر به خلاف اين ويژگيها موصوف باشد و به ظاهر از جادهء اعتدال خارج گردد ، در ادّعايش دروغگوست و حال او به نفاق و شرك نزديكتر است . » در همين كتاب سخن زيبايى است كه در بيان آنچه كه ما در پى آن هستيم ، اشتراك زيبايى دارد . مىگويد : « دروغگو به سياهى چهره توصيف مىشود و راستگو به سپيدى